Ysbyty Ifan

 

“Nid yw yr ardal fechan, dawel, yma yn cael llonydd heb fod y rhyfel yn anfon ei braw a’i gofid, a’i dinistr yma. (Baner ac Amserau Cymru, 3.11.1917) Roedd cyfnod y Rhyfel Mawr yn un ddu i bob plwyf yng Nghymru, ac nid oedd pethau’n wahanol yn Ysbyty Ifan. Daw enw’r pentref o’r ysbyty/noddfa sefydlwyd yno gan Ifan ap Rhys yn 1190 ar gyfer teithwyr a phererinion i Ynys Enlli. Roedd yn ganolfan bwysig ar y pryd, gyda’r llwybr mwyaf uniongyrchol o ogledd-ddwyrain Cymru i’r ynys sanctaidd boblogaidd yn rhedeg drwyddi, dros ucheldir anial y Migneint, a lawr tua Phen Llŷn. Collodd yr ardal hanesyddol yma 8 o’i chymeriadau ifainc fwyaf disglair a phoblogaidd yn y rhyfel, ac anafwyd sawl un arall.

Hugh Davies, 3 Glan y Porth

Mab David a Catherine (Kitty), 3 Glan y Porth, Ysbyty Ifan, a brawd iau i Alice, Thomas, David ac Ann.
Yn 1901 gwelir y teulu’n byw yn Rhif 5 Tai Newyddion, ‘Sbyty, ac erbyn cyfrifiad 1911 mae Hugh i’w weld yn gweithio fel gwas fferm uniaith Gymraeg ym Mhlas Ucha, ‘Sbyty.
Mae’n son yn ei gerdd goffa ei fod hefyd yn aelod ffyddlon o Gapel Ysbyty Ifan.

> Proffil Hugh Davies

John Lloyd, Afon Bach

Mab i Benjamin ac Ann Lloyd o fferm Tai’n y Maes, Ysbyty Ifan, brawd iau i Robert a Joseph a brawd hŷn i William, Evan Llewelyn a Myfanwy. Yng nghyfrifiad gwelir ef yn weithiwr ar fferm y teulu ac yn 21 oed.

> Proffil John Lloyd

Arthur Jones, Cerrigellgwm

Mab hynaf Thomas (bardd talentog ac adnabyddus) a Mary Jones- yr hynaf o 10 o blant, yn wreiddiol o Fryn Du, Cefn Brith.

> Proffil Arthur Jones

John Robert Jones, Hafod Ifan

Mab Edward ac Elizabeth, fferm Hafod Ifan. Ar ol gweithio ar fferm y teulu, mi ymrestrodd yn wirfoddol i’r fyddin. Bu’n hyfforddi yng ngwersyll Park Hall, Croesoswallt (yn ol llythyr i’w chwaer Elizabeth, roedd yn gweld yr hyfforddi’n weddol rhwydd).

> Proffil John Robert Jones

John Robert Jones, Stryd y Felin

Mab John a Lizzie Jones; ni wyddwn lawer mwy na hyn amdano. Does dim golwg ohono ym mhapurau newydd y cyfnod na mewn unrhyw gyfrifiad.

> Proffil John Robert Jones