Llansannan

 

Cyfodwyd y golofn hon er anrhydedd i fechgyn dewrion Llansannan a wasanaethodd eu brenin a’u gwlad yn y Rhyfel Mawr 1914-1919. Mewn anghof ni chant fod.
Dyna a naddwyd ar yr obelisg uwchben y tabledi llechi sy’n rhestru milwyr Llansannan. Mae 20 enw ar yr wyneb sy’n rhestru’r meirw, ac enwau’r 80 bu oroesi’r gyflafan ar dri wyneb arall y sgwâr. Yn anffodus, braidd yn brin yw’r wybodaeth amdanynt; ymddengys i lawer un ond weithio yn yr ardal, heb wreiddiau yno — sy’n gwneud y gwaith o’u holrhain yn anoddach. Ymddengys, hefyd, i sawl un farw wedi diwedd y rhyfel (sylwer mai ‘Rhyfel Mawr 1914-1919’ sydd ar benawd y gofgolofn).
Safai blasty urddasol Dyffryn Aled nid nepell o’r pentref. Cymerodd y Swyddfa Rhyfel feddiant ohoni yn haf 1914, ac erbyn mis Hydref yr un flwyddyn roedd dros 100 o swyddogion Almaeneg yn gaeth yno. Swyddogiaeth Llynges Yr Almaen oedd yn gaeth yno, yn bennaf — mewn amodau go foethus!
Edrychai’n obeithiol y bysa ardal wasgaredig plwyf Bylchau yn un o’r ardaloedd hynod brin hynny i ddianc angau’r Rhyfel Byd Cyntaf; hynny yw, tan y diwrnod olaf un.

Rhagor o fanylion i ddilyn…