Bro Garmon

 

Ardal wledig ac eang yw Bro Garmon, sy’n cwmpasu pentrefi a chymunedau Melin y Coed, Carmel, Nant y Rhiw, Nebo a Siloam, ynghŷd â Capel Garmon. Mae ffin orllewinol Bro Garmon — neu Llanrwst Rural, fel y gwelir yn swyddogol adeg y Rhyfel Mawr — yn ymestyn ar hyd yr Afon Conwy ger Padog hyd gyffiniau Llanrwst, tra rhedai ei ffin ddwyreiniol ar hyd Mynydd Hiraethog.
Collwyd o leiaf 21 o fechgyn yr ardal oherwydd y Rhyfel Byd Cyntaf, ond effeithiwyd lawer iawn mwy na hynny. Mae 15 o ‘ward’ Capel Garmon ar gofgolofn y ddinas honno (tra mae un enw wedi’i methu oddi arni), 4 o ‘ward’ Melin y Coed ar blac yn y capel yno, ac un enw o Garmel ar Rôl ‘Anrhydedd’ Llanrwst.

Hugh Evans, Glanwern

Roedd ‘Hughie’ yn un o 4 o blant i William (Bugail) a Hannah Evans, Glan y Wern (Tŷ ger yr A5 rhwng Carreg Coediog a Rhydlanfair). Yn ôl cyfrifiad 1901 mae yntau a’i dair chwaer- Margaret (Melinwraig), Hannah J a Kate- yn ddwyieithog a’i rieni yn uniaith Gymraeg. Erbyn cyfrifiad 1911 gwelir bod Hugh dal yn Nglan Wern yn gweithio fel coediwr.

> Proffil Hugh Evans

John Davies, 3 Mountain View

Roedd John yn un o 7 o blant i Robert ac Elizabeth Davies (5 merch a 2 fachgen- oll wedi’u geni yng Nhapel Garmon ynghyd a’u rhieni). Roedd rhes Mountain View yn dai chwarel ar y pryd i’r chwarel lechi fechan ar fynydd Garthmyn gerllaw, a gwelir bod y mwyafrif o ddynion y rhes wedi eu cofrestru fel chwarelwyr yng nghyfrifiadau 1891, 1901 a 1911- tad a brawd John (sef Robert) yn eu mysg.

> Proffil John Davies

Edward Edwards, Stabl Mail

Cafodd ei eni yn 1885 yn unig fab i Griffith a Jane Edwards. Roedd ganddo dair chwaer- Catherine Mary, Elizabeth ac Ellen. Mae cartref y teulu Stabl Mail Isa yn adfail nawr ers y 1930au ar ochr yr A5 ar waelod llethrau mynydd Dinas, ond ar y pryd roedd yn stop gorffwyso i geffylau’r ‘Mail Coaches’.

> Proffil Edward Edwards

Ronald Alexander Llewelyn Gallen, Dylasau Cottage

Ganed Alex yn Nghapel Garmon, yn unig fab i Edward Alexander a Valerie Gallen.
Yr oedd yn fyfyriwr yng Ngholeg Llanbedr Pont Steffan cyn ymrestru i’r fyddin yn Llandudno yn 1914 (cyn hyfforddi yn Winchester a mynd allan i Ffrainc ar Ragfyr 2il 1915), ac yn amlwg yn fachgen galluog iawn, gyda gwreiddiau urddasol iawn ganddo.

> Proffil Ronald Alexander Llewelyn Gallen

Francis Jones, Penllan Bach

Does dim yn hynod eglur ynglyn a theulu na chefndir Francis; ond mae’n debygol ei fod ef a’i frawd Pierce wedi colli eu rheni yn ifanc.
Does dim golwg ohono yng nghyfrifiad 1891, a mae’n gweithio fel gwas fferm 13 oed yn Fferm Tŷ Uchaf, Cwm Eidda erbyn cyfrifiad 1901 (ble nodir ei fan geni fel Pentrefoelas).
Erbyn cyfrifiad 1911, gwelir Francis Jones yn gweithio fel ‘Tea salesman’ ac yn byw yn 206 Oxford Lane, Warrington.

> Proffil Francis Jones

William Jones, Minffordd

Ganwyd Will yng Nghapel Garmon, yn un o 7 plentyn Hugh Parry Jones a Hannah Jones, Minffordd.
Yn nghyfrifiad 1911 gwelir ei rieni, 3 brawd (Hugh, Robert Owen a Herbert Llewelyn) A 3 chwaer (Jane Ann, Alice Mary a Gwladys Mary) yn byw ym Minffordd. Roedd Will yn gweithio fel ‘general labourer’ yma.

> Proffil William Jones

David Isaac Morris, Beudy Gwyn, Siloam

Roedd ‘Dafydd’ Isaac yn fab i William a Margaret Morris, Beudy Gwyn, Siloam- yn un o 9 o blant. Ganed pob un o’r teulu ym mhwlyf Capel Garmon (brodyr: Evan, William, Robert John, Richard Owen a Pierce, chwiorydd: Margaret E, Maria a Hannah), a phob un yn uniaith Gymraeg.

> Proffil David Isacc Morris

David Thomas Owen, 1 Mountain View

Ganwyd David Thomas Owen yn 1 Glan Euarth (Mountian View), 2 ddrws i lawr o John Davies- bu farw yntau yn y rhyfel hefyd, dim ond 13 diwrnod ar ei ôl.

> Proffil David Thomas Owen

John Roberts, Penllan

Ganwyd David Thomas Owen yn 1 Glan Euarth (Mountian View), 2 ddrws i lawr o John Davies- bu farw yntau yn y rhyfel hefyd, dim ond 13 diwrnod ar ei ôl.

> Proffil John Roberts

Rhagor o fanylion i ddilyn…